4 sierpnia siedmiu byłych ministrów zdrowia za czasów prezydentów Luli, Dilmy Roussefa i Jaira Bolsonaro opublikowało list na stronie internetowej Brazylijskie Stowarzyszenie Zdrowia Zbiorowego (ABRASCO, po portugalsku) wezwanie do zaprzestania mimowolnego angażowania się dzieci i młodzieży zażywających narkotyki do społeczności terapeutycznych. Jak TalkingDrugs wcześniej zgłaszane, ustawa antynarkotykowa Bolsonaro z 2019 r. przywróciła praktykę przymusowego zaangażowania dorosłych. W następnym roku Krajowa Rada Polityki Narkotykowej (CONAD, w języku portugalskim), agencja Ministerstwa Sprawiedliwości i Bezpieczeństwa Publicznego, wydała Uchwałę 3/2020, która zezwoliła i uregulowała zaangażowanie dzieci w wieku 12 lat.
Większość wspólnot terapeutycznych to instytucje wyznaniowe, należące do pastorów ewangelickich lub kościołów chrześcijańskich, otrzymujące fundusze federalne i promujące abstynencję jako jedyny cel ich tzw. leczenia osób używających narkotyków. Pomimo kilku doniesień o znęcaniu się fizycznym i psychicznym w społecznościach terapeutycznych, rząd Bolsonaro zwiększył finansowanie tych instytucji. Na początku tego roku, Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju w Brazylii współpracuje również z brazylijskim rządem federalnym w celu opracowania i legitymizacji oferty leczenia religijnego i duchowego dla osób skazanych na przymusowe leczenie – nawet jeśli przymusowe poddanie się, fizyczne i psychiczne nadużycia są wyraźnym naruszeniem praw człowieka.
List podpisany przez byłych ministrów pojawia się zaraz po tym, jak sędzia federalny Joana Carolina Lins Pereira wydał wstępny nakaz zawieszające skutki uchwały z 2020 r który zezwalał na zaangażowanie dzieci i młodzieży. 11 lipca sędzia Pereira orzekł, że CONAD, autor rezolucji 3/2020, nie ma uprawnień do ustalania krajowych polityk dotyczących praw dzieci i młodzieży i podkreślił, że projektowanie i wdrażanie takich polityk jest prerogatywą Krajowej Rady ds. praw dzieci i młodzieży (CONANDA, w języku portugalskim). W swojej decyzji stwierdziła, że „zamykanie młodocianych we wspólnotach terapeutycznych jest wypaczeniem obowiązku państwa opieki i ochrony dzieci i młodzieży, zapewnienia im dorastania w godnych warunkach sprzyjających ich rozwojowi, blisko rodziny, z prawo do edukacji, bezpieczeństwa i opieki w integracyjnej, publicznej sieci”.
Decyzja była zgodna z wnioskiem złożonym w ramach publicznego powództwa cywilnego wniesionego przez federalnego obrońcę z urzędu oraz obrońców z urzędu stanu Pernambuco, Rio de Janeiro, São Paulo, Mato Grosso i Paraná. Decyzja sędziego Pereiry określa również zawieszenie wszystkich funduszy federalnych przeznaczonych na umieszczanie i przetrzymywanie dzieci i młodzieży w społecznościach terapeutycznych oraz zwolnienie około 500 nieletnich przebywających obecnie w tych instytucjach w ciągu 90 dni – z wyjątkiem skazanych decyzją sądu .
Mimo że jest to środek tymczasowy, który czeka na prawomocne orzeczenie, aktorzy zaangażowani w ochronę praw dzieci świętowali to orzeczenie. Luiz Brandão, obrońca publiczny stanu Mato Grosso i koordynator Strategicznej Grupy Akcji na rzecz Zbiorowych Praw Ludności Bezdomnej, uważa to za wielkie zwycięstwo bezdomnych dzieci. „W tych społecznościach [terapeutycznych] często się to zdarza naruszenia praw człowieka– powiedział Olharowi Jurídico. Powiedział również, że obecna polityka „oznacza osłabienie SUS [Universal Health System], ponieważ pieniądze, które mogłyby zostać wykorzystane do wzmocnienia sieci opieki psychospołecznej, są ostatecznie wykorzystywane do finansowania tych społeczności terapeutycznych, które bronią modelu, o którym wiemy, że nie nie działa."
Orzeczenie sędziego Pereiry zwiększa rosnącą falę sprzeciwu wobec rządu Bolsonaro drakońska polityka narkotykowa— od sędziów orzekających, że kryminalizacja posiadania na własny użytek jest niezgodna z konstytucją do prawodawców dążących do uregulowania marihuana medyczne— i dodaje rozpędu walce z masowymi działaniami związanymi z polityką narkotykową więzienie w Brazylii.
*Felipe Neis Araujo jest brazylijskim antropologiem zajmującym się polityką narkotykową, przemocą państwową, strukturalnym rasizmem i naprawą historycznych nierówności. Pisze comiesięczny artykuł dla TalkingDrugs. Skontaktuj się z nim pod adresem neis.araujo@gmail.com.
