Redukcja szkód w polskich zakładach penitencjarnych

W sierpniu b.r. w Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka spotkali się przedstawiciele NGO’sów zajmujących się problematyką HIV/ AIDS oraz polityką narkotykową (Społecznych Komitet ds. AIDS, Global Drug Policy Program) z reprezentantami agend rządowych: Krajowego Centrum ds. AIDS, Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii oraz Służby Więziennej. Celem spotkania była dyskusja na temat realizowanych obecnie działań z zakresu redukcji szkód w polskich zakładach penitencjarnych oraz możliwości ich rozszerzenia. Podniesiono kwestię terapii substytucyjnej dla osadzonych, w szczególności możliwości przepisywania leku bezpośrednio przez lekarza więziennego, bez konieczności tworzenia specjalnego programu. „Takie rozwiązanie ułatwiłoby osadzonym dostęp do terapii, a także znacznie zminimalizowało jej koszt” – uważa Agata Kwiatkowska ze Społecznego Komitetu ds. AIDS.

Polskę, na tle innych krajów Unii Europejskiej, charakteryzuje stosunkowo niski dostęp do terapii substytucyjnej w zakładach karnych - średnia europejska to ok.7-8%, w Polsce to nadal ok. 0,06% wszystkich osadzonych (EMCDDA, http://www.emcdda.europa.eu/stats10/hsrtab9). Ponieważ jednak uczestnicy spotkania poddali pod wątpliwość metodologię uzyskiwania danych w tym zakresie, zwrócono uwagę na konieczność wprowadzenia odpowiednio zaprojektowanych badań w zakresie używania substancji psychoaktywnych przez osadzonych. Obecnie dostępne dane bazują na anonimowych ankietach prowadzonych wśród osadzonych i nie odzwierciedlają w pełni skali zjawiska. Kompleksowe badania pozwoliłyby dostosować formę i rodzaj terapii do realnych zapotrzebowań. Zjawisku należy się wnikliwie przyjrzeć i ocenić konieczność zastosowania odpowiednich działań.

Podczas spotkania Komitet zaprezentował ważny dokument, który ujrzał światło dzienne podczas  XIX Międzynarodowej Konferencji AIDS w Waszyngtonie – „HIV: prewencja, leczenie i opieka w więzieniach i innych placówkach zamkniętych: kompleksowy pakiet interwencji” (ang. „HIV prevention, treatment and care in prisons and other closed settings: a comprehensive package of interventions”). Opracowanie zawiera 15 kompleksowych interwencji, których realizacja pozwoli uczynić zakład karny bezpieczniejszym zarówno dla osadzonych jak i jego personelu. Na pierwszym miejscu zostały wymienione „informacja, edukacja i komunikacja”, następnie testowanie w kierunku HIV połączone z doradztwem, leczeniem, opieką i wsparciem. Kolejne to profilaktyka oraz diagnostyka i leczenie gruźlicy, profilaktyka zakażeń wertykalnych, dostępność prezerwatyw, zapobieganie i leczenie infekcji przenoszonych drogą płciową, zapobieganie przemocy seksualnej, różne formy leczenia uzależnienia od narkotyków, programy wymiany igieł i strzykawek, szczepienia , diagnostyka i leczenie wirusowego zapalenia wątroby, profilaktyka poekspozycyjna, zapobieganie transmisji poprzez usługi medyczne lub dentystyczne, zapobieganie transmisji przez tatuaże, przekłuwanie i inne formy naruszenia tkanki skórnej oraz wielokrotnie podkreślana ochrona pracowników przed zagrożeniami zawodowymi poprzez realizację wszystkich powyższych interwencji. (http://www.unodc.org/documents/hiv-aids/HIV_prisons_advance_copy_july_2012_leaflet_UNODC_ILO_UNDP_Ebook.pdf)

Warto zaznaczyć, że podczas ostatniego tego typu spotkania (2 grudnia 2009r. w Centralnym Zarządzie Służby Więziennej Dyrektor Generalny Służby Więziennej, płk Kajetan Dubiel oraz Dyrektor Biura Służby Zdrowia dr n. med. Leszek Markuszewski spotkali się z przedstawicielami organizacji pozarządowych) podpisane zostały  rekomendacje (http://www.skaids.org/sites/default/files/downloads/rekomendacje.pdf) dotyczące  terapii substytucyjnej w polskich zakładach karnych. Postanowiono wówczas, że:

1. każdej osobie uzależnionej od substancji opioidowych, osadzonej w zakładzie penitencjarnym zapewnia się wybór leczenia abstynencyjnego lub substytucyjnego,

2. każdej osobie uzależnionej od substancji opioidowych leczonej substytucyjnie, w chwili osadzenia zapewnia się kontynuację tego leczenia, bez względu na długość wyroku,

3. każdy Okręgowy Inspektorat Służby więziennej tworzy przynajmniej jeden program substytucji lekowej, do którego mają dostęp osadzeni w różnych typach zakładów penitencjarnych (np. aresztach, zakładach karnych dla kobiet).

(Pełna relacja z wydarzenia wraz ze zdjęciami dostępna jest pod adresem: https://www.facebook.com/media/set/?set=a.191335349247.124953.183593394247&type=1)

W roli niezależnego eksperta wystąpił wówczas dyrektor Szpitala Wolskiego, były minister zdrowia Marek Balicki. Powstanie rekomendacji było wynikiem dyskusji i przemyśleń uczestników obrad Okrągłego Stołu nt. substytucji w zakładach karnych, który odbył się 28 maja 2009r, i w którym uczestniczyli politycy, lekarze, członkowie organizacji pozarządowych m.in. Minister Sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski, gen. Paweł Nasiłowski oraz poseł Marek Balicki oraz późniejszych prac zespołu powołanego do ich sformułowania.

„Sierpniowe spotkanie w Fundacji Helsińskiej pokazało, że zarówno ze strony instytucji jak i środowisk pozarządowych jest silna wola zmiany, dlatego Komitet zrobi wszystko, żeby jeszcze do końca roku praca zespołu przekształciła się w konkretne narzędzie do jej osiągnięcia” – podsumowuje Agata Kwiatkowska ze Społecznego Komitetu ds. AIDS.

Więcej informacji oraz zdjęcia ze spotkania Nowe wyzwania w zakresie redukcji szkód ze szczególnym uwzględnieniem polskiego systemu penitencjarnego (27.08.2012) dostępne na stronie:

 http://www.skaids.org/pl/news/2012/09/nowe-wyzwania-w-zakresie-redukcji-szkod-ze-szczegolnym-uwzglednieniem-polskiego-systemu