Mimo złagodzenia ostatnio przepisów dotyczących medycznego zaopatrzenia w opioidowe leki przeciwbólowe, dziesiątki tysięcy pacjentów na Ukrainie cierpi z powodu bólu nie do zniesienia. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego przypisują to obawom pracowników służby zdrowia i nieznajomości opioidów oraz „narkofobii”.
Kwestie związane z przepisami dotyczącymi opioidów na Ukrainie omawiali zgromadzeni na wydarzeniu eksperci z różnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego i instytucji medycznych Niekontrolowany ból 2016. Co się zmieniło?.
W latach 2013-2015 ukraiński rząd zniósł praktycznie wszystkie bariery dla lekarzy w przepisywaniu opioidowych środków przeciwbólowych. Na przykład zniesiono prowizje za receptę i nie jest już wymagana obecność świadków podczas używania opiatów. Wiele innych biurokratycznych procedur, które utrudniały pacjentom wypisywanie recept, zostało usuniętych z ustawodawstwa.
Pacjenci mogą teraz kupować środki przeciwbólowe w licencjonowanych aptekach i samodzielnie je podawać.
Przełom w tej dziedzinie nastąpił w 2013 roku, kiedy dwie ukraińskie firmy farmaceutyczne rozpoczęły produkcję doustnych postaci morfiny, obok form iniekcyjnych, które były już obecne na rynku ukraińskim. Ten rozwój znacznie rozszerzył zestaw narzędzi dostępnych dla lekarzy do leczenia zarówno przewlekłego, jak i ostrego bólu.
W 2016 roku w całej Ukrainie przeprowadzono wywiady z ponad 90 pacjentami i ich bliskimi, 50 lekarzami i 15 lokalnymi decydentami w państwowych oddziałach medycznych. Wyniki tych badań – zaprezentowane na wydarzenie w Kijowie – wykazały, że mimo postępów dostęp do opioidowych leków przeciwbólowych na Ukrainie jest niewystarczający.
Według Kseni Shapoval, oficer programowy w Międzynarodowa Fundacja Odrodzenia (IRF), kluczową barierą w dostępie jest niedobór aptek posiadających licencje na nabywanie substancji kontrolowanych. „Na przykład w obwodzie kirowogrodzkim jest tylko jedna taka apteka, a ludzie są skazani na podróż do sąsiedniego regionu Połtawy po środki przeciwbólowe dla cierpiących na ból krewnych” – powiedział Shapoval.
Wasyl (miasto Czernihów, Ukraina): „Zdiagnozowano u mnie raka gardła i zacząłem otrzymywać Ketanov w celu złagodzenia bólu. Później, gdy ból stał się nie do zniesienia, moja żona pobiegła do polikliniki, aby zażądać czegoś mocniejszego. Lekarz nie zalecił mi tramadolu, bo powiedział, że po nim nic nie pomoże, ale w końcu dostałem tramadol.
Tramadol nie usuwa całkowicie mojego bólu. Biorę dwie tabletki przed pójściem spać, ale tak naprawdę nie mogę spać, ponieważ mój ból nasila się w nocy. W ciągu dnia staram się znosić ból, bo lekarz powiedział, żebym oszczędzała tabletki. Z bólu prawie nie jem – moje ciało stało się tak wysuszone. Tramadol jest tak trudno dostępny – trzeba spędzić cały dzień w poliklinice, czekając w kolejce i zbierając podpisy. Boję się wstrzykiwania morfiny: będę znosić ból, dopóki będę mogła”.
Kolejną poważną przeszkodą w szerszym stosowaniu morfiny na Ukrainie jest „narkofobia” – zarówno wśród lekarzy, jak i pacjentów.
Andrey Rokhanskiy, lekarz i obrońca praw człowieka z Charkowa, powiedział TalkingDrugs, że narkofobia wśród pacjentów to przesąd, że ból jest naturalną częścią ciężkiej choroby i trzeba go znosić.
Svitlana (Miasto Równe, Ukraina): „Mam raka piersi, a po radioterapii zaczęłam mieć gorączkę i ból w stawie barkowym. Zacząłem brać Nimid (Nimesulide), ale wkrótce przestał mi pomagać, więc przepisano mi doustną morfinę. Ból zmniejsza się na 4-5 godzin, ale nigdy nie ustępuje całkowicie. Lekarz zaleca zwiększenie dziennej dawki do sześciu tabletek, ale boję się, że się uzależnię, chociaż lekarz mówi, że od tak małych dawek nigdy się nie uzależnię.”
Większość pacjentów odmawia przyjmowania narkotycznych środków przeciwbólowych, ponieważ odradzają im to lekarze. Pacjenci często słyszą od lekarzy: „może ci się polepszyć, ale te tabletki uzależnią”. Ale według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) opioidowe środki przeciwbólowe przepisywane zgodnie z ustalonymi protokołami nie prowadzą do uzależnienia.
Niestety, bardzo niewielu ukraińskich lekarzy posiada szczegółową wiedzę na temat międzynarodowych standardów i protokołów medycznych dotyczących podawania substancji kontrolowanych. Według Andrieja Rokhanskiego tylko od 14 do 80 procent ankietowanych pacjentów (w zależności od regionu) doświadczyło stosunkowo skutecznej ulgi w bólu. Powiedział, że jeśli leki przeciwbólowe są odpowiednio przepisywane, zgodnie z zaleceniami WHO, do 4 procent pacjentów – nawet tych z rakiem w stadium XNUMX – nie odczuwa bólu.
Strach i ignorancja w przepisywaniu opioidowych leków przeciwbólowych wśród lekarzy jest bezpośrednią konsekwencją represyjnej polityki lekowej, która nie uwzględnia potrzeb pacjentów i lekarzy. Lekarze na Ukrainie bali się przepisywać morfinę nawet pacjentom z silnym zespołem bólowym. Wielu pacjentów nigdy nie miało możliwości otrzymania odpowiedniej ulgi w bólu w domu ze względu na surowe regulacje organów ścigania, w tym ściganie karne każdego, kto został znaleziony z resztkami takich leków.
Zniesienie starego sowieckiego systemu, który postrzega pacjentów jako potencjalnych narkomanów, a lekarzy jako potencjalnych dilerów, jest wyzwaniem. W rezultacie około 500,000 17,000 pacjentów, w tym 500 85 dzieci, cierpi z powodu bólu. Według IRF całkowita ilość morfiny stosowanej na uśmierzenie bólu na Ukrainie powinna wynosić około XNUMX kg rocznie, ale obecnie wynosi tylko XNUMX kg.
Elena (Miasto Żytomierz, Ukraina): „U mojego ojca w 2009 roku zdiagnozowano raka nosogardzieli. W ciągu ostatnich sześciu miesięcy jego ból się pogorszył i wzrósł do 10 punktów (0 punktów – brak bólu, 10 punktów – ból nie do zniesienia). Boli go dzień i noc. Na oddziale onkologicznym naszego szpitala powiedziano mi, że mój ojciec może dostawać środki odurzające przez 15 dni. Onkolog prowadzący jego przypadek powiedział, że może przepisać tylko 10 ampułek.
Powiedział mi: „Twój ojciec lada dzień może umrzeć, a co mam zrobić z pozostawionymi ampułkami, to apteka nigdy tego nie cofnie”. Mój ojciec jeszcze nie umiera, a to wszystko są wymówki. Nie rozumiem jak lekarze mogą być takimi ignorantami. Lekarz ma prawo przepisać większą dawkę, ale nie chce. Dlatego codziennie muszę jeździć do większego miasta po nowy zestaw środków przeciwbólowych”.
Systemowa zmiana w dostępie do substancji kontrolowanych na Ukrainie może zostać osiągnięta tylko wtedy, gdy pracownicy służby zdrowia zostaną odpowiednio wyedukowani, w tym poprzez wprowadzenie spójnego państwowego programu nauczania – podkreślają eksperci. „Rekomendujemy, aby wszyscy studenci uczelni medycznych odbyli podstawowy kurs z zakresu opieki paliatywnej i leczenia bólu. Ci, którzy będą zajmować się medycyną paliatywną, powinni przejść zaawansowany kurs w zakresie protokołów leczenia bólu i odbyć praktykę kliniczną” zauważyła Tatiana Cooper, badaczka Human Rights Watch.
Organizacje pozarządowe w kraju utworzyły obecnie dwa ośrodki szkoleniowe dla kształcących lekarzy zajmujących się opieką paliatywną i leczeniem bólu. Centra będą kształcić rocznie około 800-1,000 lekarzy i pielęgniarek. To ważny krok, ale nie wystarczający; tam są 120,000 XNUMX lekarzy w kraju, w tym 8,000 7,000 lekarzy rodzinnych i XNUMX XNUMX lekarzy pierwszego kontaktu, którzy powinni zostać przeszkoleni w zakresie leczenia zespołu przewlekłego bólu zgodnie z międzynarodowymi protokołami.
Naomi Burke-Shyne, starszy oficer programowy Programu Zdrowia Publicznego Fundacji Społeczeństwa Otwartego, stwierdziła, że reformy regulacyjne związane z medycznym stosowaniem opioidów oraz wprowadzenie doustnej morfiny w praktyce medycznej na Ukrainie to pozytywne kroki. Burke-Shyne powiedział również: „Mam nadzieję, że ukraiński rząd, społeczeństwo obywatelskie i eksperci medyczni będą kontynuować wdrażanie reform regulacyjnych związanych z dostępem do leków kontrolowanych, aby poprawić jakość życia pacjentów z bólem i ich rodzin”.
