Najnowszy raport Opublikowany przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) dokument wzywa rządy do ponownego przemyślenia podejścia do polityki narkotykowej, wzywając do przejścia od represyjnego egzekwowania prawa do pragmatycznych regulacji – zwłaszcza po stronie podaży. W dokumencie zatytułowanym „Rozwojowy wymiar polityki narkotykowej: ocena nowych wyzwań, odkrywanie możliwości i rozwiązywanie pojawiających się problemów” autorzy argumentują, że wysiłki na rzecz osiągnięcia Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ (SDG) zakończą się niepowodzeniem, jeśli nie zostaną podjęte działania w kwestii podaży nielegalnych narkotyków. W dokumencie apeluje się o rozszerzenie reformy polityki narkotykowej, wzywając państwa członkowskie i inne zainteresowane strony do wyjścia poza dekryminalizację i zbadania legalnych rynków narkotykowych.
Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP) podkreśla, że globalny system prohibicji i towarzyszące mu mechanizmy kontroli narkotyków nie zdołały ograniczyć szkodliwości narkotyków, ograniczając postęp w zakresie globalnego zrównoważonego rozwoju.
„Konwencjonalne metody kontroli narkotyków oparte na represjach okazały się nieskuteczne lub wręcz kontrproduktywne w odniesieniu do kluczowych wskaźników” – stwierdza raport, wskazując na ich wpływ na zdrowie publiczne, prawa człowieka, zarządzanie i środowisko. Eraskanie upraw, masowe więzienia i zmilitaryzowane egzekwowanie prawa nie doprowadziły do zmniejszenia globalnej podaży, a jednocześnie pogłębiły ubóstwo i marginalizację w regionach produkujących narkotyki.
Wynika to przede wszystkim z braku koncentracji na rynkach narkotykowych: dekryminalizacja nie dotyczy produkcji ani podaży narkotyków; alternatywny rozwój nie zmniejsza rozmiarów ani bodźców finansowych rynków narkotykowych; a redukcja szkód dotyczy wyłącznie używania narkotyków, nie uwzględniając czynników rynkowych. W rezultacie „zorganizowane grupy przestępcze nadal kontrolują większość rynków narkotykowych, napędzając szkody i ograniczając pozytywne rezultaty”.
W rozmowie z Bojanem Konstantinowem, specjalistą ds. polityki w zakresie HIV, zdrowia i rozwoju w UNDP, powiedział on portalowi TalkingDrugs, że celem raportu jest zebranie najnowszych dowodów i analiz na temat przyszłości rozwoju polityki narkotykowej.
„Dekady stosowania represyjnych metod wyrządziły niemierzalne szkody” – powiedział Kostantinow – „ale dziś wyłania się nowa wizja ujmowania polityki narkotykowej jako kwestii rozwojowej, opartej na dowodach, prawach człowieka i współczuciu”.
Mandeep Dhaliwal, dyrektor Grupy ds. HIV i Zdrowia, dodał, że „niniejszy dokument omawia najnowsze zmiany w polityce narkotykowej i ich wpływ na zrównoważony rozwój, kwestionuje utrwaloną narrację karną i podkreśla dobre praktyki oparte na prawach człowieka, dowodach naukowych i zdrowiu. Wzywa on do zmiany paradygmatu – w kierunku podejść, które stawiają ludzi i społeczności w centrum uwagi”.
Rozbity świat prohibicji
Kraje coraz częściej dostrzegają, że globalna prohibicja narkotykowa nie chroni zdrowia i dobrostanu ich obywateli. Od Urugwaju po Kanadę, od RPA po Luksemburg, coraz więcej państw poszukuje pragmatycznych alternatyw dla zakazu sprzedaży konopi indyjskich. Obecnie około 500 milionów ludzi na świecie ma dostęp do legalnych produktów z konopi indyjskich, a każdy z nich forsuje innowacyjne strategie mające na celu ograniczenie nielegalnego handlu narkotykami, ograniczenie przemocy na rynku i generowanie dochodów podatkowych na rzecz zdrowia i społeczeństwa.
Nową globalną normą będzie ten rozdrobniony świat kontroli narkotyków: koniec konsensusu w sprawie decyzji dotyczących polityki narkotykowej na szczeblu ONZ w 2024 oznacza, że kraje mają teraz możliwość stosowania własnych podejść do kontrolowania rynku narkotyków i szkód z nim związanych.
Jednak ta nowo odkryta wolność nie przekłada się bezpośrednio na postęp społeczny: raport UNDP podkreśla wręcz nierówny charakter rozwoju polityki narkotykowej. Regiony produkujące narkotyki na globalnym Południu nadal odczuwają skutki prohibicji, napędzanej popytem na te substancje w globalnej Północy. W Ameryce Północnej legalny przemysł konopny pogłębia nierówności, ponieważ osoby z wcześniej kryminalizowanych społeczności są wykluczane z udziału w legalnych rynkach ze względu na swoją przeszłość kryminalną, co pogłębia ubóstwo i nierówności. Bez celowego i globalnego działania na rzecz regulacji wschodzących rynków narkotykowych, regulacje grożą powieleniem i pogłębieniem istniejących nierówności.
Kluczową przeszkodą dla reformy rynku są obowiązujące traktaty ONZ o kontroli narkotyków – konwencje z 1961, 1971 i 1988 roku – które zakazują pozamedycznej produkcji i dystrybucji substancji kontrolowanych. Chociaż istnieją pewne rozwiązania umożliwiające dekryminalizację posiadania i używania narkotyków lub bezpieczne modele dostępu do opieki medycznej, „prawdziwie” regulowany rynek konopi indyjskich, koki, opium ani żadnych ich produktów pochodnych nie może istnieć w ramach traktatu ONZ o kontroli narkotyków.
Potencjał regulacji rynku
Przyszły model regulacji prawnej mógłby przynieść znaczne korzyści dla zdrowia publicznego, co przyspieszyłoby postęp w realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju. Podobnie jak w przypadku każdego rynku regulowanego, rządy mogłyby kontrolować moc, jakość i dostępność substancji, jednocześnie eliminując bodźce zysku, które napędzają ekspansję rynku. „Regulacja rynku narkotykowego stwarza szansę na zmniejszenie skali nielegalnego handlu i przekierowanie dalszych oszczędności z egzekwowania prawa oraz potencjalnych wpływów podatkowych na programy zdrowotne i społeczne” – wyjaśnia raport.
Aby wyciągnąć wnioski z eksperymentów z przemysłem alkoholowym i tytoniowym, w raporcie zaapelowano o wprowadzenie ścisłych ograniczeń marketingowych, zabezpieczeń antymonopolowych oraz modeli licencjonowania służących interesowi publicznemu.
„Ramy regulacyjne muszą stawiać na pierwszym miejscu zdrowie publiczne, usuwać bodźce nastawione na zysk, mające na celu ekspansję rynków, znacznie ograniczać działania marketingowe i gwarantować, że wdrażanie polityk będzie ostrożne i stopniowe” – radzi raport.
Reformy po stronie podaży mogłyby również poprawić wyniki w zakresie wymiaru sprawiedliwości poprzez usunięcie większości zysków z narkotyków generowanych przez zorganizowane grupy przestępcze. „Regulowane rynki mają potencjał, aby osłabić wpływy zorganizowanej przestępczości, ograniczyć przemoc i wyeliminować wiele nadużyć związanych ze zmilitaryzowanym egzekwowaniem prawa antynarkotykowego” – argumentuje raport.
Zrównoważony rozwój środowiska to kolejny obszar, w którym regulacje po stronie podaży mogą mieć znaczenie. Nielegalne uprawy przyczyniają się do wylesiania, utraty różnorodności biologicznej i zanieczyszczenia, szczególnie na obszarach chronionych i terytoriach rdzennych. W raporcie zaproponowano „legalne, regulowane rynki narkotykowe, z silnymi standardami środowiskowymi”, w tym certyfikaty ekologiczne i praktyki sprawiedliwego handlu, aby złagodzić te szkody.
Raport kończy się kilkoma strategicznymi rekomendacjami, które mają zostać wdrożone przez ekspertów, rzeczników i państwa narodowe, takimi jak:
- Identyfikacja i ukierunkowanie działań na czynniki strukturalne zaburzeń związanych z używaniem substancji psychoaktywnych.
- Kontynuowanie postępów i dążenie do większej dekryminalizacji używania narkotyków, uprawy na małą skalę i non-profitowego dzielenia się narkotykami. Powinno to obejmować zatarcie skazań za przestępstwa zdekryminalizowane.
- Promowanie alternatyw dla kary więzienia za przestępstwa związane z narkotykami.
- Dokonanie przeglądu zmilitaryzowanych podejść do kontroli narkotyków i przejście na podejście policyjne, które priorytetowo traktuje zdrowie publiczne i prawa człowieka.
- Ustanowienie jasnych praktyk w zakresie przechodzenia ludzi z nielegalnego rynku na legalny, aby zapewnić im utrzymanie.
- Rozwiązywanie problemów związanych z negatywnym wpływem nielegalnego rynku narkotyków i działań związanych z egzekwowaniem prawa antynarkotykowego na środowisko oraz inwestowanie zysków z handlu narkotykami w dobre zarządzanie terytorialne i zrównoważony rozwój przyjazny dla środowiska.
Raport można przeczytać w tym miejscu.
