Były prezydent Filipin Rodrigo Roa Duterte został aresztowany Marzec 12 2025 po powrocie z Hongkongu do Manili. Obecny prezydent Ferdinand „Bongbong” Romualdez Marcos Jr. uzasadnił aresztowanie współpracą z Interpolem i Międzynarodowym Trybunałem Karnym (MTK) w toczącym się śledztwie w sprawie „wojny z narkotykami” Dutertego w latach 2016–2022. Aktywiści na rzecz praw człowieka szacują, że za jego prezydentury doszło do ponad 30 000 zabójstw związanych z narkotykami, którym towarzyszyły retoryka i polityka ludobójcza przeciwko ubogim ludziom zażywającym narkotyki. Duterte oczekuje obecnie na proces w areszcie w Hadze.
Sprawa przeciwko Duterte jest wydarzeniem bez precedensu dla międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości, gdyż Duterte będzie pierwszym państwem sądzonym przez Międzynarodowy Trybunał Karny za przestępstwa popełnione w wojnie z narkotykami.
Tło polityczne
Aresztowanie Dutertego pozostaje bardzo temat budzący kontrowersje na Filipinach, gdzie wielu świętuje ten krok w stronę sprawiedliwości; jego zwolennicy uważają ten krok za nielegalny i stanowiący zniewagę dla niepodległości Filipin, a niektórzy protestowali przeciwko jego aresztowaniu w Międzynarodowym Trybunale Karnym marzecNapięcie w nastrojach odzwierciedla szersze niepokoje polityczne w kraju, gdzie rodziny Duterte i Marcos stały się rywalami politycznymi. W 2022, Marcos Jr. – syn byłego filipińskiego dyktatora Ferdinanda Marcosa – kandydował na prezydenta razem z Sarą DuterteCórka Rodriga Dutertego została wiceprezydentką. Przedstawili się jako „Uniteam”, partnerstwo dwóch dynastycznych rodzin politycznych, które mogłoby zjednoczyć wyborców w całym kraju.
Jednakże wizja Sary Duterte i Marcosa Jr. dotycząca Filipin różnił się w polityce zagranicznej, wzroście gospodarczym i nie tylko. W listopadzie 2024 roku Sara Duterte publicznie zagroziła Marcosowi Jr. i jego żonie zabójstwem, na co Marcos Jr. odpowiedział próbą impeachmentu. Podczas gdy Marcos Jr. wcześniej podane że nie będzie współpracował z Międzynarodowym Trybunałem Karnym w sprawie wojny z narkotykami, jednak tuż przed wyborami parlamentarnymi zmienił stanowisko, ogłaszając, że Filipiny muszą teraz podporządkować się Interpolowi.
Próby
Międzynarodowy Trybunał Karny zarzuty przeciwko Duterte obejmują instruowanie i kierowanie śmiercią ponad 76 osób podczas jego rządów, począwszy od czasu, gdy był burmistrzem miasta Davao, gdzie utworzył „Davao Death Squad” (DDS). MTK również znalazłem to Istnieją dowody na to, że Duterte był „pośrednim współsprawcą” kolejnych zbrodni przeciwko ludzkości popełnionych w latach 2011–2019. Zarzuty te nie odzwierciedlają skali zabójstw, lecz służą jako „próbka” reprezentatywna dla szerszego wzorca.
Duterte ma przyznano w przeszłości do jego wiodącej roli w DDS, zachęcając członków do wykonywania wyroków śmierci na domniemanych przestępcach i narkomanach. Metody Dutertego, stosowane jako burmistrza Davao w celu ograniczenia przestępczości, odzwierciedlały jego politykę antynarkotykową: jego niesławne „Oplan Tokhang” Operacja polegała na wizytach policji w domach podejrzanych o handel narkotykami lub ich używanie w celu ich aresztowania i przekonania do zaprzestania działalności. Doprowadziło to do wielu egzekucji, w których policja usprawiedliwiała zabójstwa jako wysoce kontrowersyjne akty samoobrony przed „stawianie oporu przy aresztowaniu”.
Walizka aktualizacja
Jednak wkrótce po aresztowaniu Dutertego jego obrońca wnioskował o odroczenie rozprawy z powodu upośledzenia funkcji poznawczych. Izba Przygotowawcza początkowo odrzuciła ten wniosek, ponieważ lekarz sądowy uznał Dutertego za zdolnego do udziału w procesie. Niezależny neuropsycholog, wyznaczony przez Międzynarodowy Trybunał Karny, potwierdził ustalenia obrony, odnotowując objawy pogorszenia funkcji poznawczych Dutertego.
8 sierpnia kolejne badanie kliniczne wykazało, że Duterte nie jest w stanie uczestniczyć w rozprawie, nie jest w stanie przypomnieć sobie ani przetworzyć informacji, ani wydawać spójnych poleceń obrońcom.
8 września Izba Przygotowawcza Międzynarodowego Trybunału Karnego przyjęła wniosek obrony o odroczyć rozprawę w sprawie potwierdzenia zarzutów, zaplanowanego na 23 września. Odroczenie na czas nieokreślony zostało przyznane, aby dać czas na odpowiednią ocenę zdolności Dutertego do wzięcia udziału w procesie. Izba Przygotowawcza uznała, że odroczenie było konieczne, aby… przeprowadzić uczciwy i sprawiedliwy proces aby oskarżony mógł zrozumieć stawiane mu zarzuty. MTK jednak odrzucił wniosek obrony W tym czasie domagał się jego tymczasowego zwolnienia, argumentując, że Duterte dysponował środkami i wpływami, by zastraszać świadków i unikać przyszłych postępowań sądowych. Publiczne oświadczenia rodziny Duterte poparły tę decyzję, ponieważ wielokrotnie określała jego aresztowanie jako bezprawne „porwanie” i głośno opowiadała się za sprowadzeniem Rodriga z powrotem na Filipiny. MTK dalej cytowane Sary Duterte własnymi słowami, że będą ingerować w postępowanie sądowe, stosując takie metody jak wykorzystywanie „fałszywych świadków” w procesie.
Nowa nazwa wojny z narkotykami
Choć Marcos Jr. publicznie zobowiązał się do wycofania się z brutalnej wojny narkotykowej Dutertego, zabójstwa związane z narkotykami nadal trwają Na Filipinach. Polityka Dutertego wobec osób używających narkotyków pozostaje niezmienna, pomimo że Marcos Jr. zakomunikował zmianę podejścia, jak twierdzi Carlos Conde, starszy badacz w Azjatyckim Oddziale Human Rights Watch (HRW). W ich Raport światowy 2025Organizacja HRW poinformowała, że Marcos Jr. nie podjął działań w celu zajęcia się obecnymi i przeszłymi przypadkami naruszeń praw człowieka.
Projekt Dahas, projekt badawczy Uniwersytetu Filipin monitorujący pozasądowe egzekucje w całym kraju, potwierdził ponad 1,000 zabójstw o podłożu narkotykowym od czasu, gdy władzę objął rząd Marcosa Jr. Według Joela Ariate'a, główny badacz projektu Dahas, liczba zabójstw związanych z policyjnymi operacjami narkotykowymi, znanymi jako operacje „kup i rozbij”, oficjalnie spadła; wzrosła jednak liczba zabójstw dokonywanych przez niezidentyfikowane grupy.
Dane te sugerują, że zabójstwa samosądów były kontynuowane za rządów Marcosa Jr., co może być odzwierciedleniem wcześniejszych taktyk samosądów Dutertego w DDS, które zachęcały do takich aktów wobec osób zażywających narkotyki. Poza zabójstwami związanymi z narkotykami, Marcos Jr. wznowił „oznaczanie na czerwono”, taktykę powszechnie stosowaną przez jego ojca w okresie dyktatorskich rządów. Praktyka ta polega na fałszywym etykietowaniu przez państwo osób lub organizacji jako mających powiązania z komunistyczną rebelią, co umożliwia wymuszone zaginięcia aktywistów, dziennikarzy i opozycji politycznej.
Filipińczycy wciąż szukają sprawiedliwości
Sprawa Rodrigo Duterte przed MTK to historyczny moment dla Filipin, kraju od dawna nękanego korupcją i autorytaryzmem, który nie ponosi za siebie odpowiedzialności. Jednak kontynuacja przez Marcosa Jr. surowej polityki narkotykowej Dutertego sugeruje, że jego współpraca z MTK była motywowana nie tyle troską o prawa człowieka, co raczej politycznymi kalkulacjami.
23 września koalicja „Duterte Panagutin” (Pociągnij Duterte do odpowiedzialności) prowadził protesty przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym po odroczeniu procesu Dutertego. Demonstranci skandowali: „Duterte Panagutin! Marcos Singilin! Sara Litisin!” („Pociągnąć Dutertego do odpowiedzialności! Oskarżyć Marcosa! Postawić Sarę przed sądem!”), odzwierciedlając narastającą frustrację społeczną i szersze zapotrzebowanie na sprawiedliwość i reformy wykraczające poza samo oskarżenie Dutertego.
Choć zatrzymanie Dutertego stanowi ważny krok w kierunku sprawiedliwości, odroczenie jego procesu utrzymuje kwestię jego winy w zawieszeniu. Ofiary jego wojny z narkotykami zasługują na uznanie w sądzie, a Filipiny nie mogą zacząć konfrontować się z represyjną polityką narkotykową ani jej rewidować bez uprzedniego uznania brutalności rządów Dutertego. Mimo to wielu wciąż postrzega go jako bohatera, którego niesprawiedliwie oskarżono.
Ta rozbita narracja odzwierciedla szerszą walkę kraju z korupcją i autorytaryzmem. Niedawny masowy protest znany jako „Marsz biliona peso” odzwierciedla rosnący gniew społeczny na korupcję, wywołany ujawnieniem, że urzędnicy przeznaczali środki przeznaczone na pomoc ofiarom klęsk żywiołowych na osobiste korzyści za pośrednictwem tzw. „projektów widmo”. Podczas gdy politycy czerpali zyski, miliony Filipińczyków zostało pozostawionych samym sobie, w ubóstwie, w obliczu kryzysów środowiskowych, bez odpowiedniego wsparcia.
Proces Dutertego powinien przypomnieć Filipińczykom, że wojna z narkotykami była wojną wymierzoną w biedne, miejskie społeczności, gdzie zażywanie narkotyków stało się kozłem ofiarnym korupcji, nadużywania funduszy publicznych i innych problemów społecznych. Nie można właściwie zająć się zbrodniami wojennymi Marcosa Jr. popełnianymi w ramach wojny z narkotykami bez pociągnięcia go do odpowiedzialności za zbrodnie jego poprzednika. Filipiny nie mogą otworzyć nowego rozdziału w swojej krwawej historii bez sprawiedliwego zakończenia procesu Dutertego i pociągnięcia rządzących do odpowiedzialności za łamanie praw człowieka wszystkich osób zabitych za zażywanie narkotyków.
